Chào các “đồng bao” Gen Z – những người đang vừa gồng gánh “cột sống” vừa muốn tận hưởng cuộc sống “chill chill”. Có bao giờ bạn rơi vào cảnh đầu tháng “flex” đồ hiệu, giữa tháng “chốt đơn” lia lịa, nhưng cuối tháng lại phải “ăn mỳ tôm thanh đạm” và cầu cứu sự trợ giúp từ người thân chưa?
Đừng lo, đó không phải là cái nghiệp, đó chỉ là do bạn chưa biết đến Quy tắc 50/30/20 – “chiếc phao cứu sinh” giúp bạn quản lý tài chính chuẩn chỉnh mà vẫn giữ được cái “vibe” sang chảnh cần có.
1. Tổng quan: Tại sao 50/30/20 là “kỹ năng sinh tồn” trong thời đại số?
Trong bối cảnh kinh tế vĩ mô biến động, lạm phát khiến cốc trà sữa từ 45k lên 60k, việc cầm tiền trong tay mà không có kế hoạch giống như việc bạn đi rừng mà không có GPS vậy.
Quy tắc 50/30/20 không bắt bạn phải sống khắc khổ. Ngược lại, nó là một tư duy phân bổ nguồn lực thông minh. Nó giúp bạn cân bằng giữa việc: Tồn tại (Needs), Tận hưởng (Wants) và Tương lai (Savings/Investments). Hiểu đơn giản, đây là cách bạn “chia bài” để dù cuộc đời có vùi dập, ví tiền của bạn vẫn luôn ở trạng thái “bất tử”.
2. Các quy tắc cốt lõi: Chia bánh thế nào cho chuẩn?
Hãy tưởng tượng thu nhập hàng tháng của bạn (sau khi trừ thuế và BHXH) là một chiếc bánh Pizza, hãy cắt nó thành 3 phần:
50% – Nhóm Thiết yếu (The “Must-Have”)
Đây là những khoản chi mà nếu thiếu nó, bạn “toang” thực sự.
- Gồm: Tiền thuê trọ, tiền điện nước, wifi, xăng xe, thực phẩm cơ bản.
- Ví dụ thực tế: Lương 10 triệu, bạn chỉ được phép tiêu tối đa 5 triệu cho mảng này. Nếu tiền phòng đã mất 4 triệu, thì bạn chỉ còn 1 triệu cho ăn uống – “ét ô ét” ngay, phải tìm người ở ghép thôi!
30% – Nhóm Sở thích (The “Flex & Chill”)
Đây là phần dành cho tâm hồn, cho những buổi cà phê sống ảo hay xem concert của idol.
- Gồm: Netflix, Spotify, trà sữa, shopping cuối tuần, đi đu idol, gym, skincare.
- Ví dụ: Với mức lương 10 triệu, bạn có 3 triệu để “nuôi dưỡng đam mê”. Hết 3 triệu này thì dù sale Shopee có rầm rộ đến đâu cũng phải “tịnh tâm” nhé!
20% – Nhóm Tích lũy & Đầu tư (The “Future-Proof”)
Đây là khoản tiền để bạn “ngủ ngon” mỗi đêm và tự do sớm hơn.
- Gồm: Tiền tiết kiệm khẩn cấp (cho những lúc hỏng xe, ốm đau), đầu tư chứng khoán, crypto, hoặc trả nợ (nếu có).
- Ví dụ: 2 triệu mỗi tháng cất vào một ví riêng. Sau 1 năm bạn có 24 triệu – đủ để đi du lịch nước ngoài hoặc làm một khoản vốn nhỏ để đầu tư.
3. Hướng dẫn thực hiện (Step-by-step): Từ “Zero” thành “Hero” tài chính
- Bước 1: “Face the truth” (Đối mặt với sự thật): Tổng kết lại tất cả các nguồn thu (lương chính, side hustle, tiền ba mẹ cho).
- Bước 2: Phân loại chi tiêu: Tải một app quản lý tài chính và ghi chép lại MỌI THỨ bạn chi trong 1 tháng. Bạn sẽ sốc khi thấy mình tiêu tốn tiền triệu chỉ cho… tiền gửi xe và ăn vặt.
- Bước 3: Áp dụng công thức: Lấy tổng thu nhập x 50%, 30%, 20%.
- Bước 4: Điều chỉnh lối sống: Nếu nhóm “Thiết yếu” vượt quá 50%, hãy tìm cách cắt giảm (nấu ăn tại nhà thay vì đặt GrabFood). Nếu nhóm “Sở thích” quá cao, hãy học cách “say No” với những lời rủ rê không cần thiết.
4. Công cụ hỗ trợ: Công nghệ hóa ví tiền
Gen Z mà quản lý tiền bằng sổ tay thì “outdate” quá. Hãy tận dụng hệ sinh thái số:
- App quản lý chi tiêu: Money Lover hoặc Spendee. Giao diện đẹp, dễ dùng, có biểu đồ phân tích xịn xò.
- Ngân hàng số (Neo-banks): TNEX, Cake, Timo. Các app này thường có tính năng “Hũ tiết kiệm” hoặc “Quỹ nhóm” giúp bạn tự động chia tiền theo tỷ lệ ngay khi lương vừa về.
- Nền tảng tích lũy/đầu tư vi mô: Tikop, Finhay. Chỉ với 50.000đ, bạn đã có thể bắt đầu gửi tiết kiệm lãi suất cao hoặc đầu tư vào các quỹ mở.
5. Sai lầm cần tránh: Những “cái bẫy” khiến túi tiền trống rỗng
- Bẫy “Healing” quá đà: Đừng lấy lý do “chữa lành” tâm hồn để mua sắm vô tội vạ. Một cốc trà sữa không chữa được nỗi đau từ việc… hết tiền đâu.
- Lạm dụng “Mua trước trả sau” (BNPL): SPayLater hay thẻ tín dụng là con dao hai lưỡi. Đừng để 30% nhóm “Sở thích” của tháng sau bị trừ sạch chỉ vì những món đồ bạn “quẹt” từ tháng này.
- Nhầm lẫn giữa “Cần” và “Muốn”: iPhone 15 là “Muốn”, nhưng điện thoại nghe gọi được là “Cần”. Hãy tỉnh táo trước khi chốt đơn!
6. Checklist kiểm tra: 3 hành động thực hiện ngay hôm nay!
Để bảo vệ ví tiền của bạn khỏi cảnh “viêm màng túi” kinh niên, hãy làm ngay:
- [ ] Check tài khoản ngân hàng: Xem lại lịch sử giao dịch 30 ngày qua và phân loại xem bạn đang tiêu bao nhiêu % cho mỗi nhóm.
- [ ] Hủy các dịch vụ không dùng: Những gói Subscriptions (Netflix, Canva, Tinder Gold…) mà cả tháng không đụng đến – Hủy ngay!
- [ ] Thiết lập “Tiết kiệm tự động”: Cài đặt trên app ngân hàng để ngay khi có lương, 20% sẽ tự động chuyển vào tài khoản tiết kiệm/đầu tư. “Mắt không thấy, tim không đau, tiền không mất”.
Quản lý tài chính không phải là để trở nên giàu có sau một đêm, mà là để bạn có quyền tự do lựa chọn cuộc sống mình muốn. Quy tắc 50/30/20 chính là bước đầu tiên để bạn làm chủ cuộc chơi này. Chúc các bạn “thuận buồm xuôi gió” trên con đường chinh phục tài chính!
See more: Bí kíp quản lý tài chính cá nhân theo quy tắc 50/30/20..
Discover: Bí Kip.